Wanneer je een museum bezoekt, zie je schilderijen aan de muur, beelden op een sokkel en misschien een paar mensen die rustig rondwandelen. Maar heb je je ooit afgevraagd wat er gebeurt vóór een kunstwerk in een tentoonstelling terechtkomt? Waar worden al die kunstwerken bewaard? Wie zorgt ervoor dat ze niet beschadigd raken? En hoe weten musea eigenlijk of een schilderij écht door een beroemde kunstenaar werd gemaakt?

In de tentoonstelling ‘Achter de schermen van een collectie’ in La Boverie in Luik krijg je een zeldzame kans om precies dat te ontdekken. Ter gelegenheid van haar tiende verjaardag zet het museum niet alleen kunstwerken in de kijker, maar ook de mensen en de geheimen die normaal verborgen blijven voor bezoekers.

Een museum is veel meer dan een tentoonstellingszaal

Veel mensen denken dat een museum vooral bestaat uit de zalen waar bezoekers rondlopen. Maar dat is slechts een klein deel van het verhaal. In werkelijkheid bevinden de meeste kunstwerken zich achter gesloten deuren, in speciale opslagruimtes die depots worden genoemd.

Wist je dat bezoekers meestal maar een klein deel van alle kunstwerken te zien krijgen? In La Boverie wordt bijna negen op de tien kunstwerken bewaard in die depots. Je kunt ze vergelijken met een enorme schatkamer waar schilderijen, tekeningen en beelden veilig worden opgeborgen tot ze opnieuw aan het publiek worden getoond.

In die ruimtes gelden strenge regels. Zonlicht, temperatuur en luchtvochtigheid worden voortdurend gecontroleerd. Dat is belangrijk, want kunstwerken kunnen net als mensen ouder worden. Te veel licht, vocht of warmte kan kleuren doen vervagen of materialen beschadigen. Daarom lijken de depots soms meer op een wetenschappelijk laboratorium dan op een opslagplaats.

De kunstdokter

Een van de beroepen die je in de tentoonstelling leert kennen, is dat van restaurator. Je kunt zo iemand vergelijken met een dokter voor kunstwerken.

Wanneer een schilderij scheurt, verkleurt of beschadigd raakt, onderzoekt de restaurator eerst wat er precies aan de hand is. Daarna beslist hij of zij welke behandeling nodig is. Soms wordt een werk voorzichtig schoongemaakt, soms moeten losse verfdeeltjes worden vastgezet zodat ze niet verder afbrokkelen.

Restauratoren werken daarbij niet alleen. Ze overleggen met kunsthistorici, wetenschappers en conservatoren. Samen zorgen zij ervoor dat kunstwerken ook over tientallen of zelfs honderden jaren nog bewonderd kunnen worden.

Kunstdetectives op onderzoek

Misschien denk je bij kunst niet meteen aan wetenschap. Toch spelen wetenschappers vandaag een belangrijke rol in musea.

In La Boverie werken onderzoekers samen met de Universiteit van Luik. Zij gebruiken technieken uit de chemie, fysica en biologie om kunstwerken beter te begrijpen. Je zou hen echte kunstdetectives kunnen noemen. Ze onderzoeken welke verf een kunstenaar gebruikte, hoe oud een werk is en soms zelfs welke geheimen er onder het oppervlak verborgen zitten.

Dankzij moderne apparatuur kunnen ze schilderijen onderzoeken zonder ze te beschadigen. Dat is een beetje alsof je met een superkracht door de verflaag heen kunt kijken.

Een geheim onder de verf

Een van de spannendste verhalen in de tentoonstelling gaat over het schilderij De Violiste van de kunstenaar Kees Van Dongen.

Met behulp van infraroodonderzoek ontdekten wetenschappers iets verrassends: onder het zichtbare schilderij zat nog een ander portret verborgen. Onder de verf bleek het gezicht van een vrouw te schuilen dat jarenlang niemand had gezien.

Waarom deed de kunstenaar dat? Niemand weet het helemaal zeker. Misschien had hij geen nieuw doek bij de hand. Misschien veranderde hij van idee. Wat de reden ook was, deze ontdekking geeft ons een unieke blik in het atelier van de kunstenaar en laat zien hoe kunst soms nog geheimen bewaart, zelfs meer dan honderd jaar nadat ze werd gemaakt.

Hoe groeit een museumcollectie?

Een museum koopt niet zomaar kunstwerken omdat ze mooi zijn. Elke nieuwe aanwinst wordt zorgvuldig onderzocht. Past het werk bij de collectie? Is het belangrijk voor de kunstgeschiedenis? En verkeert het in goede staat?

Pas daarna beslissen de conservatoren of een kunstwerk wordt aangekocht, geschonken of in bruikleen genomen. Zo bouwen ze stap voor stap aan een collectie die ook voor toekomstige generaties waardevol blijft.

De collectie van het Museum voor Schone Kunsten van Luik telt vandaag meer dan 40.000 kunstwerken. Daaronder bevinden zich schilderijen, beelden, tekeningen en prenten uit verschillende eeuwen en uit allerlei landen.

Van Picasso tot Hergé

Tijdens de tentoonstelling zijn ongeveer 300 kunstwerken te zien. Bezoekers ontmoeten bekende namen zoals Pablo Picasso, René Magritte, Vincent van Gogh, Henri Matisse, James Ensor en zelfs Hergé, de geestelijke vader van Kuifje. Maar er worden ook minder bekende werken getoond die normaal verborgen blijven in de depots.

Daardoor voelt de tentoonstelling soms een beetje als een schattenjacht. Achter elk kunstwerk schuilt een verhaal, een ontdekking of een verrassing.

Een museum dat leeft

Wat deze tentoonstelling bijzonder maakt, is dat ze laat zien dat een museum geen stil gebouw vol oude voorwerpen is. Het is een plek waar voortdurend wordt onderzocht, gerestaureerd, geleerd en ontdekt.

Restauratoren, conservatoren, collectiebeheerders, wetenschappers en onderzoekers werken elke dag samen om kunstwerken te bewaren en hun verhalen door te geven aan nieuwe generaties bezoekers. Hun werk blijft meestal verborgen, maar zonder hen zouden veel kunstwerken verloren gaan.

Na een bezoek aan Achter de schermen van een collectie kijk je misschien nooit meer op dezelfde manier naar een schilderij. Want achter elk kunstwerk schuilt niet alleen een kunstenaar, maar ook een heel team van mensen dat ervoor zorgt dat het verhaal ervan bewaard blijft.

Praktische info

Tentoonstelling: Achter de schermen van een collectie
Waar: La Boverie – Parc de La Boverie 3
4020 Luik

Wanneer: van 29 mei tot en met 23 augustus 2026.

Algemene informatie: www.laboverie.com

Voor kinderen is er een gratis activiteitenboekje beschikbaar waarmee ze de tentoonstelling spelenderwijs kunnen ontdekken. Zo wordt een bezoek aan het museum niet alleen leerrijk, maar ook een echt avontuur.