Lachen zonder woorden

Boerke bekijkt de wereld van de jenever met een scherpe knipoog

Boerke praat nooit. Toch vertelt hij in één tekening vaak een heel verhaal. Met zijn zwarte snor, bolle hoofd en eenvoudige kleren ziet hij er onschuldig uit. Maar wie wat langer kijkt, merkt dat hij zich meestal in vreemde, ongemakkelijke of ronduit absurde situaties bevindt.

Boerke werd bedacht door de Belgische tekenaar Pieter De Poortere. In de tentoonstelling Boerke – De nuchtere waarheid in het Jenevermuseum in Hasselt krijgt het stripfiguurtje tijdelijk een nieuwe naam: Borrelboerke. In 25 cartoons duikt hij in de geschiedenis van de jenever en kijkt hij naar de plaats die alcohol in onze samenleving inneemt.

Een strip zonder tekstballonnen

De cartoons van Boerke hebben geen tekstballonnen. De Poortere vertelt zijn verhalen alleen met beelden. Dat lijkt eenvoudig, maar als tekenaar moet je dan heel precies te werk gaan. De houding van een figuur, een voorwerp op de achtergrond of een kleine verandering tussen twee plaatjes kan belangrijk zijn om de grap te begrijpen.

Soms zie je meteen wat er gebeurt. Andere cartoons moet je eerst als een speurder onderzoeken. Wat is er veranderd? Waarom kijkt iemand zo verbaasd? En welk detail zorgt ervoor dat de situatie plots een heel andere betekenis krijgt?

De humor van Boerke is niet altijd lief of braaf. Boerke gedraagt zich soms egoïstisch en heeft weinig aandacht voor de gevoelens van anderen. Hij is dus zeker geen voorbeeldfiguur. Juist doordat het zo vaak misgaat, houdt hij ons een lachspiegel voor. We lachen om hem, maar soms ook een beetje om het vreemde gedrag van mensen in het algemeen.

Niet elke grap is speciaal voor kinderen bedacht. Sommige cartoons hebben een scherpe of donkere humor. Misschien begrijp je ze niet allemaal meteen, of vind je de ene veel grappiger dan de andere. Dat is niet erg. Humor kan verschillen naargelang je leeftijd, je ervaringen en wat je zelf grappig vindt.

Pieter De Poortere selecteerde twintig bestaande cartoons waarin alcohol een rol speelt. Voor het Jenevermuseum tekende hij bovendien vijf nieuwe verhalen. Daarin reist Boerke door enkele opvallende hoofdstukken uit de geschiedenis van de jenever: van het werk in een stokerij tot de gewoonten die rond het drinken ontstonden.

Een tractor met een hoek af

De tentoonstelling bestaat niet alleen uit cartoons. De Genkse kunstenaar Aaron-Victor Peeters maakte een groot nieuw kunstwerk met de titel Untitled (De laatste rechte lijn). Hij liet zich inspireren door Boerke en door de harde arbeid op een boerderij.

Verwacht echter geen gewone tractor die klaarstaat om een akker om te ploegen. Peeters bouwde een stevige installatie waarin werkelijkheid en fantasie door elkaar lopen. Zoals Boerke een herkenbare situatie helemaal laat ontsporen, geeft ook deze kunstenaar iets vertrouwds een onverwachte draai.

De ideeën van studenten scenografie aan de Universiteit Hasselt hielpen mee bepalen hoe de tentoonstelling eruitziet. Scenografie betekent dat je nadenkt over de inrichting van een ruimte: waar de kunstwerken komen, hoe bezoekers zich verplaatsen en welke sfeer kleuren, licht en vormen oproepen. Zo stap je niet zomaar een zaal met tekeningen binnen, maar kom je echt in de wereld van Boerke terecht.

De nuchtere waarheid laat zien dat humor meer kan doen dan ons aan het lachen brengen. Een cartoon kan ook vragen stellen, vreemd gedrag zichtbaar maken en een moeilijk onderwerp bespreekbaar maken. Daar heeft Boerke zelfs geen enkel woord voor nodig.

Praktisch

Wat? Boerke – De nuchtere waarheid
Waar? Jenevermuseum, Witte Nonnenstraat 19, 3500 Hasselt
Wanneer? Tot en met 30 augustus 2026
Open: dinsdag tot en met zondag van 10 tot 17 uur; maandag gesloten
Let op: enkele cartoons zijn oorspronkelijk voor een volwassen publiek getekend. Samen kijken met een ouder of begeleider kan helpen om over de grappen en het onderwerp te praten.
Meer informatie: www.jenevermuseum.be