De rode boei

Een waar gebeurd, maar lichtjes verzonnen historisch verhaal…

Verhaal gepubliceerd in Kukimag n° 01 – lente / zomer 2025

Het is druk in ‘Somerset House’, een groot gebouw in Londen. Morgen opent de grote zomertentoonstelling 1833 van de ‘Royal Academy of Arts’. Schilders uit heel Engeland laten hier hun beste werk zien. De vele rijke handelaars die in Londen wonen, kopen er de schilderijen en beeldhouwwerken om hun huizen te versieren.

De dag voor de opening mogen de journalisten en de collega-schilders al een kijkje komen nemen. Veel kunstenaars brengen die dag nog een beschermend laagje vernis aan op hun werk. De dag kreeg al vlug de naam ‘Varnish day’ of ‘vernis-dag’. En zo noemt men vandaag nog steeds de opening van een tentoonstelling ‘vernissage’.

——

,,Vervelend, net een schooljongen die wil spieken in de klas”, denkt John Constable. Hij kan zijn irritatie moeilijk bedwingen. William Turner kijkt over de schouders van de schilder en trekt zich niets aan van de ergernis van de ander.

„Alweer aan het twijfelen, Constable? Die stipjes gaan jouw werk echt niet redden”, klinkt de spottende stem van William Turner.
John Constable is een rustige man met een scherp oog voor de natuur. Hij werkt geconcentreerd aan zijn schilderij. Hij voegt kleine, rode stipjes verf toe in de lucht. Het stelt een avondzon voor die de wolken kleurt.

William Turner is op dat moment de beroemdste schilder van Engeland. Zijn schilderijen met stormachtige zeeën hangen overal in Londen. Turner heeft een grote mond, maar Constable weet dat hij ook een beetje jaloers is. ,,Ga weg…” gromt hij.

John Constable vindt dat kunstenaars die hun verbeelding gebruiken om een schilderij te maken, fout bezig zijn. ,,In plaats van naar de natuur zelf te kijken!” Hij probeert de natuur zo getrouw mogelijk af te beelden en dat vindt Turner maar niets. ,,Belachelijk, al die tierelantijntjes… Het werk moet voor zich spreken”, vindt William Turner. ,,De wolken in dialoog met het water en het licht… Je moet de werkelijkheid niet schilderen, maar uitbeelden hoe je de werkelijkheid beleeft.”

Waarom heeft William Turner als lid van de jury zoveel collega schilders van de ‘licht en lucht stijl’ geselecteerd? Dat laat zich raden. Turner vindt zichzelf de beste van allemaal en zo kan het publiek zien wat voor ‘knoeiers’ de anderen zijn. Wie succes heeft op de tentoonstelling kan rekenen op veel opdrachten die veel geld opbrengen.

Zijn werk ‘Hellevoetsluys’ hangt toevallig naast het doek ‘Opening of Waterloo Bridge’ van John Constable. Daar is hij heel boos om. ,,Wat doet mijn werk naast dat van een doodgewone plattelandsschilder”, roept hij kwaad. Het schilderij van Constable is wel driemaal groter dan dat van Turner. ,,Ach, wat zielig als je met een groter formaat de meester moet overstemmen…

Daar moet ik wat op verzinnen”, denkt hij. Turner haalt zijn schilderspallet boven en prepareert een flinke klodder rode verf. Midden in de grijsgroene zee knalt hij een rode spetter verf op het doek. ,,Ben je gek geworden”, roept en toevallig passerende schilder. ,,Je maakt je werk kapot.” „Rustig maar”, zegt Turner grijnzend. „Die klodder wordt nog iets bijzonders”, monkelt hij en gaat naar buiten. Daar loopt hij Charles Leslie tegen het lijf, een oude vriend en schrijver. Hij sleept hem mee naar de kroeg. ,,Wanneer gaan we nog eens zeilen”, vraagt Turner. ,,Weet je nog vorig jaar in Plymouth toen we in een gezellige storm terecht kwamen?” ,,Een gezellige storm… William je bent gek. Had ik je toen niet vastgebonden aan de mast, was je overboord geslagen…”

,,Wat heb ik genoten van dat machtige spektakel, de wind gierde en zwiepte de golven hoog over dek, het licht brak het water in kristallen met honderden facetten, de wolken spanden een donkere kroon in de hemel. ” ,,Ik was blij dat we veilig de haven bereikten”, zegt zijn vriend. Maar Turner lacht het gevaar weg. ,,Al die beelden zitten nu in mijn hoofd. Als ik voor mijn doek sta, laat ik ze opnieuw tot leven komen.”
Hij spreidt zijn armen alsof hij de storm weer voelt. „Ik ben een meester van het licht, de lucht en het water.” Leslie schudt lachend zijn hoofd. „Jij bent écht gek, Turner.”

De volgende dag gaat Turner een uurtje voor de officiële opening van tentoonstelling terug naar zijn doek en met een fijn penseel werkt hij de rode verfklodder bij. Die verandert in een perfecte rode boei, die opvalt in het schilderij.

Het publiek is onder de indruk. „Wat een slimme vondst!” roepen de mensen. „Die rode boei maakt het helemaal af!” John Constable bijt op zijn lip, maar zegt niets.

——

Tot op de dag van vandaag worden Turner en Constable herinnerd als de grootste schilders van hun tijd. Turner, de meester van stormen en drama. Constable, de schilder van rust en natuur. En die rode boei? Die werd beroemd als symbool van hun eeuwige strijd.

Tekening: Dirk Huyghe – Tekst: Leo Van Dorsselaer